नेपाली कांग्रेसमा तीन गुटको तीव्र दौडधुप: १५औं महाधिवेशनअघि देउवा, शेखर र गगनबीच प्रतिस्पर्धा

काठमाडौँ। नेपाली कांग्रेसमा १५औं महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा तीनवटा गुटबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा देखिएको छ। पार्टी स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न गुटहरूको द्वन्द्व र समन्वयको इतिहास बोकेको कांग्रेसमा हाल सभापति शेरबहादुर देउवा, डा. शेखर कोइराला र महामन्त्री गगन थापाको नेतृत्वमा तीनवटा गुट सक्रिय छन्। 

पार्टी स्थापनाकालमा बीपी कोइराला, सुवर्णशम्शेर र मातृकाप्रसाद कोइरालाबीच फरक–फरक गुट थिए। १४औं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा देउवाको संस्थापन र कोइरालाको संस्थापनइतर गुट प्रमुख रूपमा देखिएका थिए। १४औं महाधिवेशनमा देउवाले सभापतिमा जित हासिल गरे भने कोइरालाले नेतृत्व गरेको गुटबाट गगन थापाले महामन्त्रीमा सहज विजय प्राप्त गरे। 

कांग्रेस विधानअनुसार केन्द्रीय समितिको कार्यकाल २०८२ मङ्सिरमा सकिँदैछ। यद्यपि, १५औं महाधिवेशनको तयारी अझै शुरू भएको छैन। तर, नेताहरूले देशव्यापी दौडधुप तीव्र बनाउँदै तीनवटा गुट स्पष्ट रूपमा देखापरेका छन्। 

तीन गुटको गतिविधि
१४औं महाधिवेशनमा देउवाविरुद्ध कोइराला र थापाले संयुक्त रूपमा चुनौती दिए पनि कोइराला सभापतिमा पराजित भए। महामन्त्रीमा भने थापाले देउवा गुटका उम्मेदवारलाई हराए। सुरुमा देउवालाई असहज भए पनि पछि थापासँग उनको सम्बन्ध सहज बन्दै गयो। तर, अहिले थापा न देउवासँग नजिक छन् न त कोइरालासँगै। गत संसदीय दलको निर्वाचनमा कोइराला–थापा गुटका ३२ मतमध्ये थापालाई २५ मत मात्र प्राप्त भएपछि उनी आफ्नै छुट्टै गुट निर्माणमा जुटेका छन्। 

देउवाको नेतृत्वमा संस्थापन गुट, कोइरालाको नेतृत्वमा संस्थापनइतर गुट र थापाको नेतृत्वमा नयाँ गुट सक्रिय छन्। थापाले युवा नेताहरूसँग सहकार्य विस्तार गर्दै देश दौडाहामा छन् भने कोइराला गुटले पनि निरन्तर कार्यक्रमहरू गरिरहेको छ।

देउवामाथि दबाब
देउवाको कार्यकाल विधानतः मङ्सिरमा सकिन्छ। १५औं महाधिवेशन समयमै गर्न देउवा गुटका नेताहरू कृष्णप्रसाद सिटौला, डा. शशांक कोइराला, प्रकाशमान सिंह, विमलेन्द्र निधि, डा. प्रकाशशरण महत र गोपालमान श्रेष्ठले दबाब दिएका छन्। आइतबार सानेपामा श्रेष्ठको अगुवाइमा बसेको बैठकमा यी नेताहरूले देउवालाई भावी सभापतिको उम्मेदवार चाँडो तय गर्न आग्रह गरे। 
यसअघि फागुन २ मा सिटौलासहित ११ नेताले देउवालाई भेटेर उम्मेदवार तोक्न माग गरेका थिए। सिटौला, निधि र सिंहको नेतृत्वमा शुरू भएको छलफलमा अहिले सात जना नेताहरू जोडिएका छन्। देउवाले शेखर वा गगनलाई प्राथमिकता दिन सक्ने चिन्ताले यी नेताहरू सक्रिय छन्। 

देउवाको रणनीति
गिरिजाप्रसाद कोइरालाको निधनपछि देउवाले तत्कालीन संस्थापन गुटलाई कमजोर बनाएर आफ्नो वर्चस्व कायम गरे। १३औं महाधिवेशनमा सिटौलालाई र १४औं महाधिवेशनमा शशांक, प्रकाशमान र सुजाता कोइरालालाई आफ्नो पक्षमा ल्याएर देउवाले कोइराला र पौडेललाई पराजित गरे। आगामी महाधिवेशनमा पनि शेखर र गगनबीचको प्रतिस्पर्धालाई उपयोग गर्दै आफ्नो गुटबाट सभापति जिताउने रणनीतिमा देउवा छन्। 

क्रियाशील सदस्यताको माग
नेताहरूले क्रियाशील सदस्यता टुङ्ग्याउन दबाब दिएका छन्। “क्रियाशील सदस्यता टुङ्गिएन भने महाधिवेशनको प्रक्रिया शुरू हुँदैन,” उपसभापति निधिले भने। विधानतः थप एक वर्षभित्र महाधिवेशन गर्नुपर्ने भए पनि मङ्सिरमा सम्भव नहुने देखिन्छ। 
१५औं महाधिवेशनमा देउवा उम्मेदवार बन्न नपाउने भए पनि उनको गुटबाट कसले नेतृत्व लिने भन्ने तय भएको छैन। शेखर र गगन भने सभापतिका बलिया दाबेदार छन्। यसले आगामी महाधिवेशनमा तीन गुटबीच कडा प्रतिस्पर्धा हुने निश्चित छ।